Trăn trở của Bộ trưởng Trần Hồng Hà về cải cách đất đai

38

Chia sẻ về cải cách đất đai, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên môi trường Trần Hồng Hà nhấn mạnh quá trình tích tụ đất đai trước tiên phải bảo vệ được quyền lợi của người nông dân.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, ông Trần Hồng Hà có cuộc trò chuyện đầu xuân với chương trình Góc nhìn thẳng của báo điện tử VietNamNet.

Nhà báo Phạm Huyền:Thưa Bộ trưởng, liên quan đến lĩnh vực tài nguyên và môi trường, một trong những vấn đề được coi là nhạy cảm nhất là đất đai.  Đầu năm nay, Bộ đã đưa ra dự thảo sửa đổi Luật Đất đai. Vậy ông có kỳ vọng như thế nào ở lần sửa đổi Luật này?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Trong suốt thời gian qua, để phù hợp với từng thời điểm, từng giai đoạn, các cơ chế, chính sách pháp luật về đất đai của Việt Nam đã được quan tâm và liên tục được bổ sung, điều chỉnh và hoàn thiện.

Lần này, khi nghiên cứu sửa đổi Luật Đất đai, chúng tôi tập trung trước tiên vào việc giải quyết các vấn đề hết sức cơ bản, lâu dài vì mục tiêu sử dụng hợp lý tài nguyên đất đai.

Đầu tiên, chúng ta cần có các cơ chế, chính sách, các công cụ quản lý phù hợp với cơ chế thị trường, trong đó, có những cơ sở về mặt lý luận như việc định giá đất đai, các thiết chế thị trường cũng như việc quy hoạch đất đai, xác định rõ vai trò của Nhà nước là đại diện chủ sử dụng đất đai. Như vậy, nội hàm của người đại diện, quản lý đó phải hết sức cụ thể và rõ ràng.

Công cụ quy hoạch đất đai phải thể hiện được tính bao quát, có thể phân bổ đất đai theo không gian và thời gian để có thể khai thác, sử dụng, đảm bảo hài hòa cho các yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước ở từng thời kỳ. Đồng thời, cũng đảm bảo không gian và tài nguyên cho các thế hệ khác trong quá trình phát triển.

{keywords}
Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Trần Hồng Hà (ảnh: Phạm Hải)

Những vấn đề bức xúc hiện nay trong quá trình đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư là những vấn đề trong lần sửa đổi Luật Đất đai này phải được tính toán một cách căn cơ, phản ánh được những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước để khi thực hiện công việc này có thể đảm bảo được lợi ích của các bên liên quan và giải quyết một cách cơ bản các mâu thuẫn xảy ra trong quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Thêm vào đó, đối với các chính sách đất đai hiện nay, có một quan điểm rất mới mà chúng ta cần phải xem xét. Đó là trong bối cảnh biến đổi khí hậu, quỹ đất bị mất đi rất lớn.

Các vấn đề về quỹ đất để phục vụ cho không gian phát triển kinh tế xã hội nhìn dưới góc độ về giá trị đất đai, về tài nguyên đất đai, thổ nhưỡng…, sẽ là những việc mà trong thời gian tới, chúng ta phải tập trung quản lý, tăng cường hiệu quả trong khai thác, sử dụng.

Việc khai thác, sử dụng này phải tính đến đảm bảo cho các thế hệ sau, giải quyết được tất cả các vấn đề phát sinh mâu thuẫn trong sử dụng đất đai, để đưa đất đai làm nền tảng phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế xã hội mang tính bền vững, phù hợp với xu thế thời đại.

Nhà báo Phạm Huyền: Một vấn đề rất nóng bỏng khác là hạn điền, tích tụ ruộng đất. Vậy khi đề xuất sửa đổi Luật liên quan đến những vấn đề này, Bộ trưởng có trăn trở gì?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là tập trung đất đai. Đó là một yêu cầu để chúng ta có cơ sở tiến hành sản xuất, ứng dụng công nghệ hiện đại, tiên tiến. Nhưng vấn đề tập trung và tích tụ đất đai phải luôn tính đến tính phù hợp và tính đồng bộ.

Tức là để đảm bảo có một nền nông nghiệp sản xuất lớn thì phải quan tâm từ đầu tư, đưa khoa học công nghệ vào, cho đến yếu tố thị trường để tiêu thụ sản phẩm. Điều quan trọng là phải xác định được lực lượng sản xuất theo kịp phương thức sản xuất hiện đại.

Vậy, tập trung và tích tụ chỉ là một điều kiện. Chúng ta phải tiến hành đồng thời nhiều giải pháp trong vấn đề nâng cao trình độ của người nông dân, lực lượng sản xuất, gắn kết nông dân với các doanh nghiệp, đặc biệt phải phát hiện chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. Trong đó phải tính đến các khâu như chế biến, bảo quản, cũng như phải ứng dụng các thành tựu công nghệ thông tin để kết nối với thị trường thì mới thành công được.

Tôi cho rằng, hiện nay, chủ trương, chính sách liên quan đến hạn điền, trên thực tế là hạn mức chuyển quyền sử dụng đất đã tính đến điều kiện, phương thức sản xuất và quy mô sản xuất.

Trong thời gian tới, nếu cần thiết thì chúng ta cũng có thể xem xét để điều chỉnh lại, có nên quy định hạn điền trong sử dụng đất hay không. Bởi vì trên thực tế hiện nay, việc xác định hạn mức sử dụng đất đối với các doanh nghiệp là không có, không hạn chế. Còn đối với các hộ gia đình, về quy mô, nếu sản xuất nông nghiệp khoảng 20 ha, đất sản xuất lâm nghiệp có thể đến 200 – 300 ha thì vẫn là quy mô có thể nói là thích hợp.

{keywords}
Bộ trưởng Trần Hồng Hà và nhà báo Phạm Huyền (ảnh: Phạm Hải)

Tất nhiên, nếu cần thiết thì chúng ta cũng có thể xem xét để điều chỉnh lại hạn điền, không để cản trở quá trình tích tụ và tập trung đất đai.

Điều tôi băn khoăn nữa là quá trình tập trung đất đai rất cần thiết và đúng đắn ở các quy mô sản xuất. Nhưng về vấn đề tích tụ tập trung này, trong quá trình sản xuất, người nông dân cần phải có ruộng, cần có tư liệu sản xuất, khi trình độ và lực lượng sản xuất chưa chuyển đổi, thì người nông dân vẫn cần đến đất.

Khi họ vẫn cần sử dụng đất đai làm nguyên liệu sản xuất thì mọi hình thức chuyển đổi phải tính đến việc bảo vệ quyền lợi của người nông dân. Người nông dân phải gắn với quá trình sử dụng đất, người nông dân phải gắn với ứng dụng công nghệ và người nông dân phải gắn với các vấn đề gia tăng giá trị sản xuất trên đất đai của chúng ta. Điều đó mới tạo ra một sự phát triển bền vững về mặt kinh tế và xã hội.

Nhà báo Phạm Huyền:Vậy Bộ có dự kiến sẽ trình Chính phủ về một phương án lựa chọn là sẽ xóa bỏ hoàn toàn hạn điền không?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Như tôi đã nói, cho đến nay, chúng tôi cũng đang nghiên cứu và chúng tôi cũng lấy ý kiến của nhiều bên có liên quan. Tất nhiên, hạn điền sử dụng phụ thuộc vào trình độ và quy mô sản xuất. Hiện nay, nếu thấy điều chỉnh hoặc bỏ đi giúp tốt hơn cho quá trình tạo thành sản xuất lớn, cho mục tiêu như tôi nói là đảm bảo được lợi ích của người nông dân, phải gắn với quá trình chuyển đổi đó thì chúng ta hoàn toàn có thể xem xét.

Nhà báo Phạm Huyền:Thưa Bộ trưởng, vấn đề thứ hai trong cuộc trò chuyện ngày hôm nay là câu chuyện về bảo vệ môi trường.

Ngày nay, các hoạt động kinh tế ngày càng phát triển, nhưng kèm theo đó là các hệ lụy đang gia tăng mạnh mẽ. Mặt trái của các hoạt động kinh tế ngày càng bộc lộ rõ và tạo áp lực cho công tác bảo vệ môi trường, cân bằng sinh thái. Vậy Bộ trưởng có kế hoạch lâu dài gì để thích ứng với những mặt trái của hoạt động kinh tế?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Luật Bảo vệ môi trường mới sửa đổi . Luật này có mối quan hệ hết sức mật thiết và khăng khít với các bộ luật khác. Và thực tế hiện nay, với những chủ trương, chính sách mới về mô hình tăng trưởng, về các vấn đề liên quan đến tạo điều kiện để cải cách thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, tạo điều kiện cho đầu tư… thì chúng tôi nhận thấy, Luật Bảo vệ môi trường vẫn phải tiếp tục sửa đổi.

Xu thế chung của thế giới hiện nay là lựa chọn một phương thức phát triển mới, thay đổi từ việc dựa vào nguồn năng lượng đen hay nguồn năng lượng hóa thạch sang nguồn năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, hay kinh tế cacbon thấp, đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

{keywords}
Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Trần Hồng Hà (ảnh: Phạm Hải)

Điều đó đòi hỏi Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi lần này cũng phải tiếp cận những xu thế, xu hướng và tư duy mới. Trong quy luật phát triển của hầu hết các nước, đặc biệt là các nước phát triển với mô hình phát triển trước, làm sạch sau, ưu tiên tăng trưởng kinh tế, phục vụ mục tiêu về kinh tế xã hội xóa đói giảm nghèo thì các giá trị về môi trường như khai thác tài nguyên thô là xu hướng chủ đạo.

Cho đến ngày nay, khi nói đến kinh tế cacbon thấp và kinh tế xanh thì người ta đã đặt ra vấn đề phải xem xét hài hòa được ba trụ cột là môi trường, kinh tế và xã hội.

Trong ba trụ cột này, tùy theo từng điều kiện, có thể ưu tiên kinh tế đi trước, rồi đến xã hội, rồi đến môi trường. Có những nước phát triển thì môi trường và xã hội là hài hòa. Và ở Việt Nam hiện nay, đã đến giai đoạn chúng ta phải cân bằng hài hòa 3 trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

Như vậy, việc bảo vệ môi trường hiện nay phải đạt ra ngay từ đầu, trong quá trình đưa ra các dự án phát triển về vấn đề cần đầu tư, về các tiêu chí môi trường cần bảo vệ.

Thậm chí, hiện nay trong nền kinh tế xanh, có những lĩnh vực đầu tư đã trở thành ngành kinh tế mới, ngành kinh tế xanh, trong đó đầu tư vào nguồn vốn tự nhiên, đầu tư vào khắc phục ô nhiễm môi trường, cải tạo môi trường đã bị suy thoái. Đầu tư vào đó sẽ mang lại lợi nhuận.

Đầu tư vào công nghiệp bảo vệ môi trường cũng đã trở thành một ngành kinh tế thay thế cho ngành kinh tế truyền thống trước đây.

Ở nước ta hiện nay, đây là một yêu cầu cấp thiết và bắt buộc. Trong bối cảnh hội nhập hết sức sâu rộng với thế giới, nguồn đầu tư FDI vào chúng ta rất lớn, rồi sự chuyển mình thay đổi của xu thế của thời đại, của các nước láng giềng,… nếu chúng ta không chủ động, không có thay đổi thì chính chúng ta sẽ rơi vào việc bị nhiều nước lợi dụng. Như vậy, những chỗ công nghệ cũ kỹ, lạc hậu, ô nhiễm có thể đổ vào nước ta.

Vậy nên, lúc này môi trường vừa là mục tiêu phát triển, vừa là giải pháp để phục vụ cho tính bền vững của quá trình phát triển.

Nhà báo Phạm Huyền:Vâng, thưa Bộ trưởng, rõ ràng câu chuyện bảo vệ môi trường hay cải cách đất đai là những vấn đề chúng ta có thể điều chỉnh bằng chính sách, là yếu tố chủ quan, nhưng còn một yếu tố rất khách quan khó kiểm soát là biến về đổi khí hậu, điền hình là tình trạng xâm ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long.

Vậy xin Bộ trưởng cho biết về trong thời gian tới, bộ sẽ triển khai những giải pháp gì để góp phần phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Có thể rất mừng rằng, vấn đề của đồng bằng sông Cửu Long đã được Đảng và Nhà nước quan tâm từ rất sớm.

Trong bối cảnh hiện nay, có thể khẳng định,i xu thế tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu là xu thế khó có thể đảo ngược. Trong khi đó, các cam kết hiện nay của các nước về việc cắt giảm phát thải khí nhà kính vẫn chưa chặt chẽ.

Trên thực tiễn, biến đổi khí hậu đã tác động rất lớn đến Việt Nam. Chúng ta đã có Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương, trong đó đã xác định nội dung rất quan trọng là chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, đã đưa ra các hệ thống quan điểm trong việc giải quyết biến đổi khí hậu từ phòng ngừa, từ nguyên nhân đến giải quyết các vấn đề trước mắt, cụ thể, xác lập những chủ trương chính sách về lâu dài, có chiến lược về ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, gần đây chúng ta đã chủ động hợp tác với các nước, đặc biệt là với Hà Lan- nước có điều kiện tương ứng với Đồng bằng sông Cửu Long để xem xét, đánh giá lại toàn bộ thực trạng, xác định các tác động từ biến đổi khí hậu đến khu vực này, nhưng đồng thời cũng tính toán đến các tác động kép từ quá trình phát triển kinh tế xã hội chưa bền vững.

Từ đó, đưa ra một kế hoạch phát triển và sử dụng châu thổ Đồng bằng sông Cửu Long bền vững và xác lập một quan điểm rất rõ ràng đối với đồng bằng sông Cửu Long, một quan điểm hoàn toàn mới là chủ động sống chung với biến đổi khí hậu.

Chúng ta cũng xác định rằng, biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ nhất đến đồng bằng sông Cửu Long là tác động xuyên suốt lên vấn đề tài nguyên nước. Cùng với biến đổi khí hậu, khu vực này còn chịu tác động kép từ khai thác ở thượng nguồn, rồi từ các chủ trương phát triển chưa bền vững ở trong nước…, đó là những nguyên nhân, những lý do làm cho Đồng bằng sông Cửu Long trước mắt và lâu dài không bền vững.

Chúng ta đã đưa ra những quan điểm tầm nhìn, chủ trương như sống chung với lũ, sông chung với hạn. Trong bối cảnh sống đó, chúng ta đã xác định phân chia Đồng bằng sông Cửu Long thành các khu vực trên cơ sở hệ sinh thái và điều kiện tự nhiên, rồi chúng ta điều chỉnh lại cơ cấu hoạt động phát triển kinh tế xã hội của vùng, điều chỉnh lại vấn đề phát triển hạ tầng của vùng kết hợp giải quyết quy hoạch quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo toàn bộ lưu vực, trong đó, tính cả lưu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong phạm vi đất nước cho đến lưu vực sông Mê Kông trên nhiều nước.

Chúng ta đã dựa vào hệ sinh thái tự nhiên và điều kiện biến đổi tự nhiên để định lại cơ cấu phát triển kinh tế vùng cho phù hợp. Trong đó xác định cơ cấu vùng kinh tế nước ngọt, cơ cấu kinh tế vùng nước lợ, cơ cấu vùng kinh tế nước mặn.

Đặc biệt, yếu tố quyết định là chúng ta sẽ đưa khoa học công nghệ, đưa tư duy quản lý tiếp cận quản lý tổng hợp tài nguyên nước, tiếp cận quản lý vấn đề biến đổi khí hậu theo liên kết vùng. Việc này sẽ giúp đồng bằng sông Cửu Long có thể chủ động thích ứng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và tác động kép của thượng nguồn.

Sau đó, có một hội nghị mà nhiều nhà khoa học và nhiều người dân Đồng bằng sông Cửu Long coi đó như một “Hội nghị Diên Hồng” với đồng bằng sông Cửu Long là hội nghị bàn về các chủ trương chính sách để chuyển đổi lớn Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngay sau hội nghị đó, với đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý và kinh nghiệm từ thực tiễn chúng ta chắt lọc được, cũng như sự đóng góp từ kinh nghiệm của các bạn bè quốc tế, chúng ta đã có một Nghị quyết của Chính phủ.

Trong đó, xác định rất rõ nhiệm vụ, quan điểm, giải pháp phân công, bao gồm những giải pháp về công trình trước mắt, những giải pháp về chính sách chủ trương, thể chế về lâu dài. Đồng thời, cũng đưa ra những lộ trình để chúng ta có những cách thức đầu tư bài bản, đồng bộ trên cơ sở tiếp cận một cách tổng hợp đối với vùng.

Hiện nay, chúng ta đã thực hiện mô hình xem xét từ thách thức, dựa trên nền tảng khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và truyền thống của cha ông ta để có thể chủ động biến thách thức thành cơ hội. Từ đó, đảm bảo các vùng miền của chúng ta sắp tới như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, vùng núi phía Bắc,… mỗi vùng miền sẽ có những tương tác đặc thù. Đồng thời, chúng ta phải luôn có những cách ứng xử hết sức khoa học, khôn khéo.

Nhà báo Phạm Huyền: Nhân dịp đón xuân mới, xin Bộ trưởng có thể chia sẻ ngắn gọn về những mong muốn , quyết tâm lớn nhất của Bộ trưởng cho ngành tài nguyên và môi trường thời gian tới?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà: Ngành tài nguyên và môi trường liên quan trực tiếp đến từng người dân và doanh nghiệp. Các lĩnh vực của chúng tôi vừa là điều kiện, vừa là mục tiêu để phục vụ cho quá trình phát triển.

Tôi mong muốn trong năm 2018, với sự chung sức chung lòng, tham gia góp ý của người dân, các nhà khoa học và đặc biệt là sự cảm thông, đồng tình và đồng hành của các cơ quan báo chí thì chúng ta sẽ cùng nhau suy nghĩ ra những cơ chế, chính sách thông minh nhất, để làm sao tài nguyên môi trường có thể khai thác, sử dụng một cách bền vững. Đồng thời, đóng góp tích cực, tiên phong trong quá trình đổi mới của đất nước để phục vụ cho chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế xã hội của chúng ta bền vững trong tương lai.

Nhà báo Phạm Huyền: Xin cảm ơn Bộ trưởng! Chúng tôi xin trân trọng chúc Bộ trưởng và các cán bộ trong ngành tài nguyên và môi trường đón một năm mới thắng lợi!

Chúc cho các tâm nguyện của Bộ trưởng sẽ trở thành hiện thực và cũng chúc Bộ trưởng cùng gia đình có một năm mới hạnh phúc và an lành!

VietNamNet